نام کتاب: تاریخچه مجلس سنا (1324-1330 ق)

نویسنده: مسعود کوهستانی نژاد

انتشارات: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی ، تهران سال 1390

در تاریخچه مجلس سنا تلاش کرده‌ام تا به بررسی نقش و جایگاه این نهاد در ساختار دولت مشروطه ایران بپردازم و به این پرسش پاسخ دهم که آیا مجلس سنا صرفاً ترفندی سیاسی از سوی سلطنت و طبقه اشراف برای کنترل قوه مقننه و حفظ منافع خود بود، یا ضرورتی ساختاری که در هر حکومتی با هدف ایجاد توازن و کارآمدی در امر قانون‌گذاری و نظارت مورد نیاز است.

این کتاب نگاهی دارد به تدوین و اجرای قانون اساسی مشروطه و چگونگی شکل‌گیری و تأخیر در تشکیل مجلس سنا به عنوان نهادی که باید در کنار مجلس شورای ملی نقش مکمل را ایفا می‌کرد. در قانون و متمم قانون اساسی، مجلس سنا به عنوان بخشی از قوه مقننه در نظر گرفته شد که علاوه بر نظارت بر امور مالی، نظارتی غیرمستقیم بر مجلس شورای ملی نیز داشت و نماینده منافع اشراف و اعیان بود.

اما آنچه در این رساله مدنظر قرار گرفته، تفکیک دو دیدگاه متفاوت است؛ از یک‌سو دیدگاه رایج تاریخی که مجلس سنا را ابزاری سیاسی و در خدمت سلطنت و نخبگان تلقی می‌کند، و از سوی دیگر دیدگاهی که مجلس سنا را ضرورتی ساختاری برای قانون‌گذاری منصفانه و کارآمد می‌داند. این کتاب با استفاده از منابع دسته‌اول تاریخی و تحلیل مستندات آن دوره، تلاش کرده ام این دو دیدگاه را نقد و بررسی نمایم.

در بخش پایانی، آثار و نوشته‌های دیگران را درباره وقایع و عملکرد مجلس سنا در سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۴ مورد نقد قرار داده‌ام تا روشن شود که چگونه نحوه قضاوت برخی مورخان بر شکل‌گیری تصویری منفی و تحریف‌شده از مجلس سنا تأثیر گذاشته است. هدف این اثر، بازسازی تصویری واقع‌بینانه و بی‌طرفانه از مجلس سنا است تا درکی درست از اهمیت و جایگاه واقعی آن در ساختار دولت مشروطه ایران به دست آید.