عنوان: مشروطیت ایران و رمان خارجی
نویسنده: مسعود کوهستانی‌ نژاد
تعداد جلد: چهار جلد
ناشر: دنیای اقتصاد
سال انتشار: ۱۳۹۶
موضوع: بازخوانی وجوه فرهنگی انقلاب مشروطه با تمرکز بر ادبیات داستانی، به‌ویژه رمان‌های ترجمه‌شده و آثار فارسی
ویژگی خاص: پژوهشی میان‌رشته‌ای در حوزه تاریخ فرهنگی، مبتنی بر مطبوعات فارسی دوره قاجار و پهلوی اول

کتاب چهارجلدی مشروطیت ایران و رمان خارجی اثر مسعود کوهستانی‌ نژاد، پژوهشی عمیق در حوزه تاریخ فرهنگی ایران است که با تمرکز بر ادبیات داستانی، تلاش دارد چهره‌ای کمتر دیده‌شده از انقلاب مشروطه را ترسیم کند؛ چهره‌ای که برخلاف روایت‌های غالب، نه صرفاً سیاسی، بلکه فرهنگی، اجتماعی و فکری است.

این مجموعه با بررسی دوره‌ای از واپسین سال‌های سلطنت ناصر الدین‌ شاه تا آغاز سلطنت رضاشاه، به بازخوانی آن بخش از انقلاب مشروطه می‌پردازد که در ادبیات، به‌ویژه در قالب رمان‌های ترجمه‌شده و فارسی، بازتاب یافته است. نویسنده با واکاوی مطبوعات فارسی‌زبان داخل و خارج ایران در بازه‌ی زمانی ۱۳۰۰ تا ۱۳۴۵ قمری (برابر با ۱۲۶۱ تا ۱۳۰۶ خورشیدی)، سیر تحول فکری جامعه ایرانی را از خلال آثار ادبی دنبال می‌کند.

در این کتاب، ادبیات به عنوان ابزاری محوری در انتقال مفاهیم نوگرایانه و مشروطه‌خواهانه مورد توجه قرار گرفته است. در شرایطی که رسانه‌های تصویری یا هنرهایی چون تئاتر و موسیقی هنوز عمومیت نیافته بودند، رمان و داستان به مهم‌ترین بستر گفتمان‌سازی اجتماعی بدل شده بودند. این آثار، چه نوشته‌های بومی و چه ترجمه‌های اروپایی، حامل مفاهیمی چون آزادی، عدالت، حقوق فردی و عقلانیت سیاسی بودند که به شکل‌گیری فضای فکری انقلاب مشروطه انجامیدند.

برخی از رمان‌های معرفی‌شده در این مجموعه عبارت‌اند از:

• کلبه هندی نوشته برناردن دو سن‌پیر (ترجمه محمدحسین فروغی)
• آخرین روز یک محکوم نوشته ویکتور هوگو (ترجمه نصرالله فلسفی)
• جاسوس لنگ نوشته ویلیام والتسن (ترجمه ع. هاشمی حائری)
• شهر کوران نوشته اچ. جی. ولز (ترجمه رضا کلانتری)
• ماگدولین اثر آلفونس کار (ترجمه سید محمدرضا سعیدی)
• گرازیلا اثر لامارتین (ترجمه محمدعلی گلشائیان) و بسیاری دیگر

این آثار در کنار داستان‌های کوتاه، وطنیه‌ها، متون نمایشی، ادبیات زنان و ادبیات کارگری، نقشه‌ای فرهنگی از ایران آن دوران ترسیم می‌کنند. تحلیل ادبیات ترجمه‌شده در این مجموعه، نه فقط با رویکرد ادبی، بلکه در بستر تحولات فکری، اجتماعی و سیاسی آن زمان صورت گرفته است.

هدف اصلی این پژوهش، بازسازی چهره فرهنگی انقلاب مشروطه و نشان دادن این واقعیت است که ادبیات و اندیشه، زیربنای حرکت‌های سیاسی آن دوره بوده‌اند. مشروطیت ایران و رمان خارجی نه تنها خلأهای موجود در مطالعات ادبی-تاریخی آن عصر را پر می‌کند، بلکه زمینه‌ای تازه برای درک پیوند میان ادبیات و سیاست در تاریخ معاصر ایران فراهم می‌آورد.