کتاب” اسناد دادگاه‌ها و هیات‌های منصفه مطبوعاتی از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی” با هدف بررسی چالش‌های تاریخی قانون‌گذاری و محاکمه مطبوعات در ایران به رشته تحریر درآمده است. در این اثر، تلاش کرده‌ام تا با تکیه بر اسناد و پرونده‌های دادگاه‌ها، شکل‌گیری و توسعه محاکمات مطبوعاتی را از دوران مشروطه تا پیش از انقلاب اسلامی واکاوی کنم.

بحث قانون‌گذاری برای دادگاه‌ها و هیات‌های منصفه مطبوعاتی نخستین بار پس از تصویب اصل ۷۹ متمم قانون اساسی مشروطه مطرح شد، اما این شیوه، روند مطلوبی برای تحقق اصول این مبحث نبود. در شرایط طبیعی، ابتدا باید مباحث نظری و فکری در جامعه شکل بگیرد و سپس به‌صورت قانون تدوین شود. هرچند در سه مقطع (۱۳۲۷ تا ۱۳۲۹ قمری، ۱۳۰۰ تا ۱۳۰۲ شمسی، و ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۲ شمسی) گفت‌وگوهای سازنده‌ای درباره اصل ۷۹ و تفسیرهای آن در مجلسین و جامعه شکل گرفت، اما محاکمات مطبوعاتی همچنان در فضایی مبهم برگزار می‌شد. در این کتاب، علاوه بر ارائه نمونه‌هایی از محاکمات مطبوعاتی، گزارشی از مباحث مطرح‌شده در مطبوعات، مجلس شورای ملی و سنا نیز گنجانده شده تا فرصتی برای بازنگری در مشکلاتی که از ابتدای ورود مطبوعات به ایران با آن‌ها مواجه بوده‌ایم فراهم شود.

این کتاب در چهار فصل تنظیم شده است. فصل نخست به چگونگی شکل‌گیری محاکمات مطبوعاتی در آغاز مشروطه (۱۳۲۴ تا ۱۳۲۶ قمری) اختصاص دارد. فصل دوم گزارشی از دادگاه‌های مطبوعاتی بین سال‌های ۱۳۲۷ تا ۱۳۲۹ قمری و ۱۳۰۰ شمسی را ارائه می‌دهد. فصل سوم، موسوم به دوره قانون‌گرایی، به تلاش‌های جامع برای قانون‌گذاری محاکمات مطبوعاتی در سال‌های ۱۳۰۲ تا ۱۳۳۲ شمسی می‌پردازد. در نهایت، فصل چهارم (۱۳۳۲ تا ۱۳۵۷ شمسی) نشانگر دوران فراموشی قانون‌گذاری برای محاکمات مطبوعاتی و بی‌توجهی مسئولان به این موضوع است.

این کتاب، که توسط مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها در سال ۱۳۸۰ به چاپ رسیده، منبعی مهم برای بازخوانی و تحلیل مشکلات حقوقی، اجتماعی و تاریخی مطبوعات در ایران است و امیدوارم که بتواند به درک عمیق‌تر این مقوله کمک کند.